Radca prawny a adwokat. Czy istnieje różnica między pełnomocnikami profesjonalnymi?

Radca prawny do spraw cywilnych i gospodarczych, adwokat do spraw karnych. To powszechne przekonanie społeczeństwa o “specjalizacji” profesjonalnego pełnomocnika jest aktualnie całkowicie nieuzasadnione. Na czym w takim razie polegają różnice pomiędzy adwokatami i radcami prawnymi? Praktycznie brak jest jakichkolwiek różnic w zakresie uprawnień obu ww. zawodów.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o radcach prawnych – “Świadczenie pomocy prawnej przez radcę prawnego polega w szczególności na udzielaniu porad i konsultacji prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed urzędami i sądami w charakterze pełnomocnika lub obrońcy.”

Odpowiednikiem jest art. 4 ust. 1 ustawy prawo o adwokaturze – “Zawód adwokata polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami.”

Już na podstawie ustawowego uregulowania obu zawodów radcy prawnego i adwokata ich uprawnienia są w zasadzie identyczne.

Aktualnie, jedyną realną różnicą pomiędzy radcami prawnymi i adwokatami jest możliwość zatrudnienia radców na umowę o pracę. Jednakże, radca prawny nie może wtedy brać udziału w sprawach karnych i karnoskarbowych w charakterze obrońcy. Co ciekawe, te ograniczenie nie dotyczy pracowników naukowych i naukowo-dydaktycznych.

Dlaczego zatem w opinii publicznej istnieje błędne przekonanie odnośnie uprawnień czy specjalizacji radców prawnych oraz adwokatów? Prawdopodobnie wynika to z niezaprzeczalnie o wiele dłuższej historii zawodu adwokata.

Radcowie prawni, do 2015 roku pozbawieni byli możliwości wykonywania obrony w sprawach karnych. Faktem jest, że w momencie utworzenia zawodu radcy prawnego (w dniu 13 grudnia 1961 r. – Rada Ministrów wydała uchwałę w sprawie obsługi prawnej przedsiębiorstw państwowych, zjednoczeń oraz banków państwowych), zgodnie z którą uprawnienia radców prawnych były o wiele mniejsze niż adwokatów, bowiem sprowadzały się do obsługi głównie przedsiębiorstw i banków państwowych. Radcowie prawni pracowali zatem wyłącznie na etacie w podmiotach gospodarczych. Niemniej, na skutek działań samorządu radców prawnych z biegiem lat, aktualnie uprawnienia radców prawnych zostały ustawowo zrównane z uprawnieniami adwokatów.

Czym zatem kierować się przy wyborze profesjonalnego pełnomocnika w zakresie problemów prawnych związanych z prowadzonym przedsiębiorstwem lub w przypadku konieczności wystąpienia na drogę sądową?

Obecnie dokonywanie wyboru kierując się wykonywanym zawodem radcy prawnego lub adwokata jest w mojej ocenie pozbawione sensu. Program aplikacji przygotowującej do wykonywania zawodu radcy prawnego lub adwokata jest zbliżony. Ponadto, egzaminy państwowe, które aplikanci przed przystąpieniem do wykonywania zawodu radcy prawnego lub adwokata muszą zdać, mają w zasadzie ten sam zakres, zasady przeprowadzania oraz oceniania. Nie bez znaczenia jest również fakt, że osoba wykonująca zawód radcy prawnego bez najmniejszych przeszkód może wpisać się na listę adwokatów, choć od kilku lat trend jest raczej odwrotny i z moich obserwacji wynika, że z uwagi na m.in. większą elastyczność (m.in. możliwość pracy w oparciu o umowę o pracę lub mniejsze restrykcje w zakresie reklamy działalności) więcej osób wykonujących zawód adwokata decyduje się na zmianę zawodu oraz wpis na listę radców prawnych, niż radców prawnych decydujących się na przejście do adwokatury. Należy także pamiętać, że każdy profesjonalny pełnomocnik ma swoje preferencje oraz specjalizacje i w ich kierunku się kształci oraz zdobywa niezbędne doświadczenie, dlatego przy wyborze profesjonalnego prawnika lub kancelarii, najlepiej kierować się opiniami na jego temat, a decyzję podejmować dopiero po rozmowie z danym radcą prawnym czy adwokatem.

Dlaczego wybrałem zawód radcy prawnego? Podstawowym powodem był fakt, że dokonując wyboru ścieżki zawodowej pracowałem w kancelarii, w które pracowali głównie radcowie prawni. Wybranie aplikacji radcowskiej podyktowany było gównie względami praktycznymi, w tym łatwością w zakresie dokonania wyboru patrona i kształcenia się pod jego czujnym okiem podczas codziennej pracy. Inne powody to bardziej elastyczne podejście do form zatrudnienia, a także, w tamtym czasie opinia, że aplikacja radcowska znacznie lepiej przygotowuje do egzaminu zawodowego. Z kwestii zupełnie pobocznych – kolor żabotu. Kolor niebieski, a taki właśnie ma żabot togi – urzędowego stroju radcy prawnego, był mi zawsze bliższy od koloru zielonego, kojarzonego z adwokatem i przypisanym do adwokackiego żabotu. 

Na koniec dodam, że zdobywając swoje doświadczenie zawodowe pracowałem zarówno z adwokatami, jak i radcami prawnymi i nigdy nie udało mi się zauważyć, aby poziom ich profesjonalizmu lub wiedzy był powiązany z wykonywanym danego zawodem. Uważam, że oba zawody dają podobne możliwości, jednak samorząd radcowski jest aktualnie bardziej elastyczny i lepiej przystosowany do funkcjonowania na konkurencyjnym rynku, m.in. z uwagi na bardziej elastyczne podejście do możliwości promowania własnej działalności.  

Kancelaria Radcy Prawnego Piotr Laszczkowski